Na ziemiach Warmii i Mazur znajdą Państwo dużo śladów świadczących o świetności tych ziem w przeszłości. Były tu piękne i budzące respekt warownie i zamki. Niestety znaczna część z nich nie doczekała naszych czasów, część z nich została zniszczona bezpowrotnie inne dało się zrekonstruować i są udostępniane do zwiedzania przez turystów. Historia ich powstania i świetności dawno minęła, lecz i teraz potrafią nas zachwycać swym urokiem i potęgą. Planując wycieczkę powinniśmy zaplanować tak czas, by zwiedzić przynajmniej te najokazalsze pozostałości historii Warmii i Mazur. Postaram się systematycznie opisywać te bardziej znane. Nigdzie w Polsce tak jak tu na Warmii i Mazurach historia tak przepięknie nie przeplata się z atrakcjami przyrodniczymi i pięknem krajobrazu.

Dla aktywnych turystów, którzy uwielbiają wypady rowerowe w nieznane, Warmia proponuje kilka pięknych tras rowerowych. W zależności od kondycji można wybrać trasy krótsze, łatwiejsze i takie które wymagają znacznych umiejętności. Dla miłośników dwóch kółek przedstawimy informacje dotyczące tych tras. Turystyka rowerowa jest jedną z bardziej pasjonujących i nie wymagających dużych nakładów form aktywnego wypoczynku, oczywiście zakładając, że mamy mamy rower. Najdłuższa ze znanych mi tras rowerowych ma ponad 85 km i prowadzi od Świętego Gaju przez Raczki Elbląskie, Elbląg, Kadyny, Tolkmicko, Frombork, Braniewo, Gronowo do granicy Polski. Jest to część szlaku prowadzącego od zachodniej do północnej granicy Polski, długości 675,5 km. Na trasie możemy obserwować niepowtarzalne krajobrazy i bezcenne zabytki, nie zabraknie nam również bazy gastronomicznej i noclegowej.

Szlachta zamieszkująca tereny Warmii w porównaniu z ówczesną polską szlachtą była stosunkowo uboga. Nigdy nie pełniła znaczących urzędów i nie miała poważnych wpływów, wszystko to za sprawą Biskupów warmińskich, którzy dokładali wszelkich starań by żadna siła polityczna im nie zagroziła. Mimo to szlachta budowała okazałe pałace i dworki, oczywiście na miarę swoich możliwości. Wiele z tych budowli została niestety bezpowrotnie zniszczona w wyniku zawieruchy powojennej jak i w czasach PRL. Dziś znaczna część okazałych niegdyś budowli stanowi niechlubne świadectwo przeszłych czasów. Pewna część dworków i pałacyków, w tym dawna rezydencja biskupów warmińskich w Smolajnach, oraz dworki w Tejstymach i Wójtówku są świadectwem bogatej przeszłości Warmii. Będąc na wycieczce, czy wczasach wytrawny turysta nie może pominąć tych miejsc.

Warmia ma bogatą przeszłość historyczną, jej mieszkańcy odczuwali zawsze swą niezależność i odrębność, która po II wojnie światowej została w znacznym stopniu zagubiona. W przypadku Mazur historia wiąże się głównie z brakiem odrębności i Krzyżakami. Samo określenie tych terenów jako Mazury datuje się na XIX wiek. Ze względu na fakt, że teren Mazur to liczne lasy i tysiące jezior oraz małe zaludnienie i stopień urbanizacji region ten zwany jest Zielonymi Płucami Polski.