Na ziemiach Warmii i Mazur znajdą Państwo dużo śladów świadczących o świetności tych ziem w przeszłości. Były tu piękne i budzące respekt warownie i zamki. Niestety znaczna część z nich nie doczekała naszych czasów, część z nich została zniszczona bezpowrotnie inne dało się zrekonstruować i są udostępniane do zwiedzania przez turystów. Historia ich powstania i świetności dawno minęła, lecz i teraz potrafią nas zachwycać swym urokiem i potęgą. Planując wycieczkę powinniśmy zaplanować tak czas, by zwiedzić przynajmniej te najokazalsze pozostałości historii Warmii i Mazur. Postaram się systematycznie opisywać te bardziej znane. Nigdzie w Polsce tak jak tu na Warmii i Mazurach historia tak przepięknie nie przeplata się z atrakcjami przyrodniczymi i pięknem krajobrazu.

Szlachta zamieszkująca tereny Warmii w porównaniu z ówczesną polską szlachtą była stosunkowo uboga. Nigdy nie pełniła znaczących urzędów i nie miała poważnych wpływów, wszystko to za sprawą Biskupów warmińskich, którzy dokładali wszelkich starań by żadna siła polityczna im nie zagroziła. Mimo to szlachta budowała okazałe pałace i dworki, oczywiście na miarę swoich możliwości. Wiele z tych budowli została niestety bezpowrotnie zniszczona w wyniku zawieruchy powojennej jak i w czasach PRL. Dziś znaczna część okazałych niegdyś budowli stanowi niechlubne świadectwo przeszłych czasów. Pewna część dworków i pałacyków, w tym dawna rezydencja biskupów warmińskich w Smolajnach, oraz dworki w Tejstymach i Wójtówku są świadectwem bogatej przeszłości Warmii. Będąc na wycieczce, czy wczasach wytrawny turysta nie może pominąć tych miejsc.

Warmia ma bogatą przeszłość historyczną, jej mieszkańcy odczuwali zawsze swą niezależność i odrębność, która po II wojnie światowej została w znacznym stopniu zagubiona. W przypadku Mazur historia wiąże się głównie z brakiem odrębności i Krzyżakami. Samo określenie tych terenów jako Mazury datuje się na XIX wiek. Ze względu na fakt, że teren Mazur to liczne lasy i tysiące jezior oraz małe zaludnienie i stopień urbanizacji region ten zwany jest Zielonymi Płucami Polski.